BÁO ỨNG

 Hạnh Đoan

Thuở ấy, khi Phật đang thuyết pháp tại tinh xá Kỳ Viên, có một vị Trưởng giả rất giàu có, ông ta chỉ có mỗi một đứa con trai vừa mới cưới vợ, vợ chồng tương kính như tân, yêu thương khắng khít.

Một ngày nọ cô vợ rủ chồng ra vườn hoa sau nhà chơi. Người chồng nhìn thấy trên cây hoa nở rực rỡ, biết vợ mình rất ưa nên nảy ý muốn hái tặng cho nàng. Anh trèo lên cây, đang lúc mãi mê hái hoa thì thình lình cây gẫy, anh té lộn cổ xuống đất, chết ngay.

Lúc đó cả nhà như phủ màu tang, già trẻ lớn bé gì đều khóc lóc bi thương, tới nước xỉu lên, xỉu xuống.... Họ trách trời oán đất không bảo vệ con trai họ. sau khi an táng chàng trai xong, họ vẫn đau lòng không nguôi.

Phật thương xót họ ngu si, liền đi tới an ủi họ. Phật bảo Trưởng giả:

- Các ngươi đừng quá bi lụy như thế, nên biết rõ là vạn vật đều vô thường, không có gì trường cữu. Có sinh thì phải có tử, phúc họa luôn đi liền nhau. Hiện giờ có ba chỗ đang vì chàng trai này khóc lóc cũng hết sức thương tâm khổ não. Vậy thì chàng trai này là con ai? Ai mới là thân nhân thực sự của chàng? 

Rồi Phật nói: 

Mạng sống như hoa, như trái chín

Hoa tất phải tàn, trái sẽ rơi

Sinh ra, tử đợi sẵn rồi

Nào ai  sống mãi muôn đời được đâu?

Người không biết đắm sâu trong ái

Dục trói người, trở lại... thọ thai

Mang thân nhưng chẳng lâu dài

Đời như sương gặp nắng phai vội vàng

Thân xác hữu hình nên phải hoại

Giác tính vô hình nên còn hoài

Vọng chấp sinh tử miệt mài

Tùy theo nghiệp báo đổi thay sáu đường

Tộâi phúc đã tạo, không hề mất

Không thể chỉ nhìn trongmột đời

Tự mình làm tự thọ khổ vui

Hình hài mất, giác tâm chẳng mất! 

Trưởng giả nghe Phật giải thích sầu não dịu dần, ông quì trước Phật thưa:

- Con trai của con chẳng biết đời trước nó làm nên tội gì mà nay phải yểu mệnh như vậy, xin Ngài giải thích cho chúng con hiểu?! 

Phật kể:

“ Thuở xa xưa về trước có một thằng bé cầm cung tên dạo chơi cùng với ba đứa bạn. Trông thấy con chim đậu trên cành cây, thằng bé nọ liền giương cung lên bắn, ba đứa bạn nó thì đứng bên ngoài hò reo:

Thế là thằng bé bắn chết con chim nhỏ, ba đứa bạn khoái chí ngợi khen, rồi chúng chia tay nhau, ai về nhà nấy.

Sau đó chúng trải qua vô số kiếp sinh tử, thường gặp nhau và cùng thọ chung quả báo.

Và kiếp gần đây nhứt, ba đứa bé đứng bên ngoài cổ vũ việc giết chóc ấy, một đứa sinh về cõi trời, một đứa sinh vào làm long vương nơi biển, và một đứa là ông đây.

Còn thằng bé bắn chim, kiếp vừa rồi nó mới sinh vào cõi trời, làm con của vị thiên tử (từng là bạn cổ vũ nó giết chóc khi xưa), song nó lại yểu mạng, chết sớm. Thân quyến trên thiên giới còn đang khóc thương con sụt sùi thì nó đã xuống đây làm con ông. Ông khóc nó chưa ráo nước mắt thì nó đã đầu thai vào làm con thằng bạn là long vương dưới biển. Và mới vừa sinh ra một ngày thì nó lại bị con chim đại bàng cánh vàng bắt ăn thịt. (con chim này chính là con chim thuở xưa bị nó giết)”.

Kể xong Phật nói tiếp:

Ông đã hiểu ra rồi chứ? Ba đứa bé ngày xưa đứng bên ngoài vỗ tay cười vui, cổ xúy việc giết chóc, giờ đều ở ba cõi khác nhau, cùng có chung niềm đau và đồng ở địa vị người cha khóc thương con. Ngày xưa các ông cười thỏa thích bao nhiêu thì ngày nay thảm sầu gấp bội, các ông phải đổ rất nhiều nước mắt khóc lóc, hoàn toàn không biết là mình đang trả báo cho một niệm ác khởi từ thời quá khứ. Các ông ngày xưa từng cổ vũ, khích bác, háo hức nhìn cái chết của con chim nhỏ thì bây giờ cũng được nhìn cái chết của chính núm ruột mình để  hiểu thế nào là nỗi khổ tâm khi thâm tình mình yêu quí nhất bị đoạn lìa. Muốn dứt khổ thì tốt nhất là đừng khởi tâm ác, đừng nói ác, đừng làm ác và phải biết trân trọng mạng sống của muôn loài.

Rồi Phật kết luận: 

Tâm tạo ra tam giới

Thiện bất thiện, năm cõi

Hạnh ám thì gặp tối

Chỗ đến ứng theo nhân

Ba cõi tùy theo nghiệp...

ta tạo mà thọ sinh

Gieo nhân gì gặt nấy

Báo ứng tựa bóng hình. 

Phật nói xong liền dùng thần lực khiến Trưởng giả nhớ rõ chuyện đời trước, lúc này ông đã tỉnh ngộ và nguôi ngoai buồn phiền. Ông chắp tay quì trước Phật kính cẩn thưa:

- Bạch Thế Tôn! Cả nhà con giờ xin được làm qui y Ngài, nguyện thọ trì ngũ giới, làm đệ tử tại gia.

Phật truyền giới cho họ, vì họ giảng pháp thế gian vô thường. Họ nghe xong thảy đều hoan hỉ và chứng sơ quả.