Chánh-niệm và thư giãn

 Theo Thiền Sư Ashin Tejaniya

Hành thiền là một công việc của tâm, việc hay biết.

Hành thiền là kinh nghiệm về thân và tâm của mình một cách trực tiếp, trong từng sát na, từng giây phút, với một sự hiểu biết đứng đắn.

Chẳng hạn, bây giờ bạn hãy chắp hai tay lại và chú ý vào đó, bạn sẽ cảm nhận và hay biết được cái cảm giác xúc chạm – đó chính là tâm đang làm việc. Bạn có thể hay biết được cái cảm giác đó khi tâm mải nghĩ-ngợi chuyện khác không? Chắc chắn là không thể được. Bạn phải chú ý thì mới hay biết được.

Thực ra chính khi tâm mải nghĩ-ngợi chuyện khác này lại gây trở ngại cho bạn trong sự quan sát các chi tiết. Chỉ cần đơn giản hay biết là đủ. Tuy nhiên chánh-niệm mới chỉ là một phần của thiền mà thôi.

Ngoài những điều đó bạn cần phải có thông tin đúng đắn và sự hiểu rỏ ràng về phép hành để thực hành chánh-niệm một cách thông minh và khôn khéo.

Thực hành liên tục là điều tối cần thiết đối với pháp hành, là điều tối cần thiết để cho tâm thiền hoạt-động. Bạn phải luôn tự nhắc nhở mình giữ chánh-niệm trong mọi lúc. Luôn quan sát bản thân mình mọi nơi, mọi lúc: khi ngồi, khi đi, khi lau chùi dọn dẹp, khi nói chuyện hay trong bất cứ công việc gì bạn làm – quan sát, hay biết và chánh-niệm về bất cứ những gì đang diễn ra.

THƯ GIÃN

Thực hiện công việc của tâm bạn phải thư-giãn, thoải-mái và không để bị căng thẳng, không tự cưỡng ép mình. Càng thư giãn thoải mái thì bạn dễ phát triển chánh-niệm. Chúng tôi không bảo bạn phải “chú tâm” (focus: chú tâm sâu vào đề mục). “tập-trung” hay “xuyên thấu” bởi vì tất cả các việc đó đều có nghĩa là bạn dùng quá nhiều sức. Thay vào đó chúng tôi khuyến khích bạn “quan sát”, “theo dõi”, “hay biết” hay là “chú ý”.

Nếu bạn căng thẳng hay phát hiện ra là mình đang bị căng thẳng thì hãy thư giãn thả lỏng ra. Không cần thiết phải cố gắng một cách gượng ép như thế.

Ngay bây giờ bạn có hay biết được tư thế oai nghi của cơ thể mình không? Bạn có biết hai bàn tay đang cầm quyển sách này không? Bạn có cảm nhận được bàn chân của mình ra sao không?

Hãy xem, bạn chỉ cần xử dụng rất ít năng lượng hay chỉ cần một chút cố gắng không đáng kể để hay biết tất cả những điều này. Đó là tất cả những năng lượng bạn cần phải bỏ ra để giữ chánh-niệm, song nên nhớ là bạn phải giữ được như vậy trong suốt cả ngày. Nếu dùng quá nhiều sức bạn sẽ mệt mỏi. Để thực hành cho liên tục bạn luôn luôn tự nhắc nhở mình giữ chánh-niệm là đủ. Chính sự nỗ lực đúng đắn này (Chánh Tinh Tấn) sẽ giúp bạn hành thiền một cách thư giãn, thoải mái không bị căng thẳng. Khi tâm quá căng thẳng hay mệt mỏi, bạn sẽ không thể học hỏi được điều gì cả. Một khi thân và tâm mệt mỏi thì nhất định là cách thực hành của bạn có cái gì đó không ổn. Hãy kiểm tra lại tư thế của mình, kiểm tra lại cách thực hành của mình. Bạn có thấy thoải mái và tỉnh táo không? Cũng phải kiểm tra lại cả thái độ hành thiền của mình nữa; đừng hành thiền với một tâm mong cầu điều gì hoặc muốn một điều gì đó phải xẩy ra. Làm như vậy bạn gây nên mệt mỏi cho chính mình mà thôi.

Do đó, bạn phải luôn biết được mình đang căng thẳng hay đang thư giãn thoải mái. Hãy kiểm tra lại điều này nhiều lần trong ngày. Nếu bạn cảm thấy căng thẳng thì hãy quan sát sự căng thẳng đó, nếu không sự căng thẳng sẽ ngày càng tăng. 

Khi thư giãn, thoải mái bạn sẽ hành thiền dễ dàng hơn.